Osmanlı Bu Küçük Adayı Neden Alamadı? Malta Kuşatması 1565

Bu videoda neler var?

18 Mayıs 1565, şafak vakti. Malta'da nöbet tutan askerler ufka baktığında denizi göremedi: deniz, gemilerle dolmuştu.

Kâğıt üzerinde bu bir formaliteydi. Ama dört ay sonra Osmanlı donanması adadan geri dönüyordu. Peki ne oldu?

Bu belgeselde 1565 Malta Kuşatması'nı Osmanlı tarafının kararları üzerinden, adım adım anlatıyoruz. Hikâye 1522'de, Kanuni Sultan Süleyman'ın Rodos'tan silahlarıyla çıkmalarına izin verdiği Sen Jan Şövalyeleri'yle başlıyor. Şarlken 1530'da Malta'yı onlara yılda bir doğan kuşu karşılığında verir; ada kısa sürede Osmanlı gemilerine saldırılan bir üsse dönüşür. 1560'ta Piyale Paşa'nın Cerbe zaferinden sonra Akdeniz'de üstünlük Osmanlı'dadır. 1564'te Romegas, Kapı Ağası'na ait yüklü bir gemiyi ele geçirince sefer kararı verilir.

Kara ordusunun komutanı, sık yapılan hatanın aksine Lala Mustafa Paşa değil, vezir Kızılahmedli Mustafa Paşa'dır. Donanmanın başında Piyale Paşa, karşılarında ise 70 yaşındaki Büyük Üstat La Valet vardır. Komutanlar arasındaki görüş ayrılığı ilk hedefi belirler: Sent Elmo. Birkaç günde düşmesi beklenen küçük kale bir ay direnir ve Turgut Reis'e mal olur. Ardından karadan çekilen kayıklar gelir, sonra 15 Temmuz'da Senglea önündeki gizli batarya. 7 Ağustos'taki genel hücumu Mdina'dan çıkan birkaç yüz atlı durdurur. Mdina alınamaz. Kayalık toprak, su sıkıntısı, salgınlar ve yaklaşık 2.000 kilometrelik ikmal hattı orduyu yıpratır. 7 Eylül'de büyük yardım ordusu adanın kuzeyine çıkar; ertesi gün Osmanlı topları gemilere yüklenmeye başlar.

Son bölümde Osmanlı'nın Malta'yı neden alamadığını altı başlıkta topluyoruz. Kayıp rakamlarını kaynaklarıyla birlikte veriyor, Hristiyan kroniklerindeki sayıların muhtemelen abartılı olduğunu da belirtiyoruz.

Not: Kaynaklar bazı ayrıntılarda ayrışıyor. Gemi sayısı 193 ile 240, Osmanlı kaybı 20.000 ile 35.000, çekilme tarihi 11 ile 13 Eylül arasında veriliyor. Videoda bu sayılar yaklaşık olarak ve kaynağıyla birlikte veriliyor.

Bölümler

1. 0:00Açılış: 18 Mayıs 1565
2. 0:36Rodos'tan Malta'ya
3. 1:45Sefer ve iki ordu
4. 2:48Harita ve ilk karar
5. 4:14Turgut Reis ve Sent Elmo'nun düşüşü
6. 5:09Temmuz: Kayıklar ve gizli batarya
7. 5:537 Ağustos: Zafere en yakın gün
8. 7:21Doğa, mesafe ve zaman
9. 8:01Büyük yardım ve çekiliş
10. 9:01Toparlayalım: Altı neden
11. 9:50Sonrası: Valletta ve Zigetvar

Kaynakça

1. İdris Bostan, "Malta" maddesi (II. Tarih bölümü), TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 27, Ankara 2003, s. 539–542.
2. "Great Siege of Malta", İngilizce Vikipedi (erişim: 29.10.2026).
3. "Malta Kuşatması (1565)", Türkçe Vikipedi (erişim: 29.10.2026).
4. Görseller, müzik ve yazı tipleri (hepsi kamu malı, CC0 ya da SIL OFL; ticari kullanıma açık)
5. Kuşatma gravürleri: Antonio Francesco Lucini, Matteo Perez d'Aleccio'nun fresklerinden Malta kuşatması levhaları (1631; 1665 baskısı), Rijksmuseum, CC0/kamu malı
6. Portreler: Melchior Lorck, Sultan Süleyman (1562), yeniçeri ve askerî çadır (1575), SMK Kopenhag, CC0; Agostino Veneziano, Süleyman (1535), The Met, CC0; Hieronymus Hopfer, Süleyman (y. 1526), CC0; La Valet (1565–67), Şarlken (1531) ve II. Felipe (1559) gravürleri, Rijksmuseum, CC0
7. Frans Huys / Pieter Bruegel, kadırgalar (1561–65) ve Adriaen Collaert, doğan (y. 1600), Rijksmuseum, CC0; Stradanus, top dökümhanesi (y. 1590), Cooper Hewitt, Smithsonian, CC0
8. Yazı tipleri: Playfair Display, Source Sans 3 (SIL Open Font License 1.1)