Asker Padişahtan Kelle İstedi

Bu videoda neler var?

Osmanlı'da ilk büyük devalüasyonun faturası: 2 Nisan 1589'da padişahın kendi askerleri saraya yürüdü ve kelle istedi.

Beylerbeyi Vakası, III. Murad, akçenin tağşişi ve Osmanlı'da enflasyonun başlangıcı.

1585–1586'da Osmanlı darphanesi akçeyi hafifletti: aynı gümüşten neredeyse iki kat akçe basıldı, bir akçenin gümüşü yaklaşık %44 azaldı. Kanuni döneminde 60 akçe eden altın 120 akçeye çıktı, fiyatlar fırladı ve maaşını bozuk akçeyle alan askerin alım gücü eridi. Şeyhülislamdan alınan bir fetvayla gerginlik patladı; askerler önce sadrazam Siyavuş Paşa'ya, ardından Topkapı Sarayı'na yürüdü ve paranın bozulmasından sorumlu tuttukları Rumeli Beylerbeyi Doğancı Mehmed Paşa'nın kellesini istedi.

Bu videoda üç sorunun cevabını arıyoruz: Bir imparatorluk neden kendi parasını bozar? Asker neden para değil de kelle ister? Ve kimseye kolay kolay "hayır" diyemeyen III. Murad o gün ne yaptı? Selânikî ve Peçevî'nin anlattıklarıyla 2 Nisan 1589 günü, olayın Genç Osman'a (1622) ve Vaka-i Hayriye'ye (1826) uzanan sonuçları ve Şevket Pamuk'un vurguladığı ironi: Yeniçeri Ocağı kapandıktan iki yıl sonra başlayan en büyük tağşiş.

Bölümler

1. 0:00Sarayın kapısındaki ordu
2. 0:56Akçe: bir cüzdan hikâyesi
3. 2:03Tağşiş: darphanedeki sessiz operasyon
4. 2:55Fırıncı, züyuf akçe ve fetva
5. 4:02Sadrazam topu atıyor
6. 4:482 Nisan 1589: Divan'dan Enderun'a
7. 5:17Üçüncü Murad kimdi?
8. 6:11"Bir kul için bütün kullarını…"
9. 7:13Kelleler ve büyük azil
10. 8:23Bu olay neden bu kadar önemli?
11. 9:12Para düzeldi mi?
12. 10:02Son söz

Kaynakça

1. Mehmet İpşirli, "Abdülkadir Şeyhî Efendi" ve "Bostanzâde Mehmed Efendi", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr).
2. "Beylerbeyi Vakası" (tr.wikipedia.org) ve "Beylerbeyi event" (en.wikipedia.org) maddeleri ile buradaki kaynaklar: Y. Yüce – A. Sevim, Türkiye Tarihi III (AKDTYKTTK, 1991); S. A. Somel, Historical Dictionary of the Ottoman Empire (Scarecrow, 2003).
3. Yeniçeri sayıları (1574: 13.599; 1609: 37.627): G. Ágoston'a dayanan derlemeler ("Janissary", en.wikipedia.org).
4. Anlatımda adı geçen eserler: Selânikî Mustafa Efendi, Tarih-i Selânikî; Peçevî İbrahim Efendi, Tarih-i Peçevî; Şevket Pamuk, Osmanlı İmparatorluğu'nda Paranın Tarihi (Tarih Vakfı Yurt Yay.).
5. Görsel, müzik ve efekt kaynakları
6. Müzik (beste ve kayıt kamu malı): Musopen kayıtları — Çaykovski, Mozart, Grieg, Brahms, Beethoven, Dvořák.