Nuri Demirağ: Uçak Fabrikası Kuran Milyarder Neden Unutuldu?
Bu videoda neler var?
Nuri Demirağ kimdir? Atatürk Havalimanı'nın topraklarında kendi parasıyla hava meydanı kuran, Türk gençlerine uçmayı öğreten ve uçak fabrikası kuran milyarder bugün neden unutuldu?
1886'da Divriği'de doğan Nuri Demirağ, 1919'da işgal altındaki bir ülkede ticarete atıldı ve "Türk Zaferi" adlı sigara kâğıdını üretti. Cumhuriyet'in ilk yıllarında bin kilometreyi aşkın demiryolu döşedi, Atatürk'ten "Demirağ" soyadını aldı. 1939 Erzincan depreminde paltosunu bir depremzedeye veren de oydu.
1936'da Beşiktaş'ta uçak fabrikasını kurdu, Nu.D.36 eğitim uçağını ve Nu.D.38 yolcu uçağını üretti. Yeşilköy'de bir hava meydanı ve Gök Okulu açtı. Ama 1938'deki kaza, Türk Hava Kurumu'nun iptal ettiği siparişler, kaybedilen dava ve yurt dışı satış yasağı yüzünden uçak fabrikası kapanmak zorunda kaldı. Peki fabrikayı kim kapattı, ya da neden kapandı? Cevabı videoda.
Sonra 1945'te Milli Kalkınma Partisi'ni kurdu: Türkiye'nin çok partili hayata geçişte kurulan ilk muhalefet partisi. Bugün Yeşilköy'deki hava meydanının yerinde Atatürk Havalimanı, Beşiktaş'taki fabrikanın yerinde İstanbul Deniz Müzesi var. Ve 90 yıl sonra Nu.D.36 yeniden uçtu.
Not: İlk Türk tasarımı uçağı 1925'te Vecihi Hürkuş yapmıştır. Nuri Demirağ ise bu büyüklükte özel bir uçak fabrikası kuran ilk isimlerden biridir. Videoda da bunu belirtiyorum.
Bölümler
- 0:00Giriş: Atatürk Havalimanı'nın unutulan hikayesi
- 0:2556 Altın: İşgal altında başlayan servet
- 0:50Demir Ağlar: Demiryolları ve Demirağ soyadı
- 1:58Göklere Çıkan Fabrika: Nu.D.36, Nu.D.38 ve Gök Okulu
- 2:49Pistteki Hendek: Uçak fabrikası neden kapandı?
- 3:36Kuzu Partisi: Milli Kalkınma Partisi
- 4:10Havalimanı: 90 yıl sonra yeniden uçan Nu.D.36
Kaynakça
- Necdet Sakaoğlu, "Büyük kalpli vatandaş: Nuri Demirağ", Popüler Tarih, Temmuz 2000
- Oryx, "From Nu.D.40 to Bayraktar Akıncı" (2021)
- GZT, "Türk havacılık tarihinde ilklerin adamı: Nuri Demirağ"
- Ekonomist, "Nuri Demirağ'ın hayali 90 yıl sonra yeniden gökyüzünde"
