Sevgililer Günü Nasıl Ortaya Çıktı? Aziz Valentinus’un Hikâyesi

Sevgililer Günü bugün kalpler, çiçekler ve hediyelerle kutlanan küresel bir gün. Ama 14 Şubat’ın tarihi, bu romantik tablodan çok daha karışıktır: Antik Roma’nın sert bir bereket festivali, adı Valentinus olan ve inançları uğruna öldürülen din adamları, Orta Çağ şairleri ve 19. yüzyılın kartpostal sanayisi bu hikâyenin parçalarıdır. Üstelik bu parçaların birbirine nasıl bağlandığı konusunda tarihçiler hâlâ tartışıyor.

Lupercalia: Roma’nın bereket festivali

Antik Roma’da her yıl 13–15 Şubat arasında Lupercalia adlı bir festival kutlanırdı. Rahipler keçi ve köpek kurban eder, kurbanın derisinden kesilen şeritlerle şehrin sokaklarında koşarak yollarına çıkan kadınlara dokunurlardı. Bunun kadınlara bereket getirdiğine inanılırdı. Festival 5. yüzyılın sonunda Papa I. Gelasius döneminde kaldırıldı. Sevgililer Günü’nün doğrudan bu festivalden doğduğu sık sık söylenir; ancak iki gelenek arasında doğrudan bir bağ olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Aynı ayda kutlanmaları, bağlantı kurulmasının başlıca nedenidir.

Aziz Valentinus kimdi?

Kilise takviminde 14 Şubat’ta anılan Valentinus adında en az iki şehit vardır: Roma’da yaşamış bir rahip ve Terni şehrinin piskoposu. Her ikisinin de 3. yüzyılda, Hristiyanlara yönelik baskılar sırasında öldürüldüğü kabul edilir. Bugün en çok anlatılan hikâye, İmparator II. Claudius’un askerlerin evlenmesini yasakladığı ve Valentinus’un çiftleri gizlice evlendirdiği için idam edildiğidir. Bu anlatı ilgi çekici olsa da tarihî kaynaklarla doğrulanmaz; çok daha sonra ortaya çıkmış bir efsanedir. Kısacası Aziz Valentinus, bildiğimiz anlamda romantik bir figür değildi.

Aşk kuşları ve Chaucer

Valentinus Günü’nün aşkla ilişkilendirilmesi büyük olasılıkla 14. yüzyılda başladı. İngiliz şair Geoffrey Chaucer’ın “Kuşlar Meclisi” adlı şiirinde, kuşların eşlerini “Aziz Valentinus Günü”nde seçtiği anlatılır. Bu fikir, saray çevrelerinde çabuk yayıldı; 15. yüzyılda yazılmış aşk şiirlerinde sevgiliye “Valentine” diye seslenilmeye başlandı. Bazı araştırmacılar, Chaucer’ın kastettiği günün aslında baharın geldiği daha geç bir tarih olabileceğini de tartışır.

Kurayla seçilen “Valentine”lar

Sonraki yüzyıllarda, özellikle İngiltere’de, 14 Şubat’ta isim çekerek o yılın “Valentine”ını belirleme gelenekleri ortaya çıktı. Bu oyunlar gençler arasında yaygındı ve kimi zaman evli çiftlerin de katıldığı şakacı bir eğlenceye dönüşürdü. Kilise bu tür geleneklere zaman zaman mesafeli dursa da gün, halk kültüründe giderek daha fazla yer edindi.

Kartpostallardan milyarlık bir sektöre

1. yüzyıl, Sevgililer Günü’nü bugünkü hâline getiren dönemdir. İngiltere’de posta ücretlerinin ucuzlaması, el yapımı ve basılı kartların milyonlarca kişi tarafından gönderilmesini sağladı. ABD’de 1840’larda Esther Howland’ın süslü kartları seri olarak üretmesi, kartı bir ticari ürüne dönüştürdü. 20. yüzyılda çiçek, çikolata ve mücevher sektörleri, günü yılın en önemli satış dönemlerinden birine çevirdi.

Türkiye’de Sevgililer Günü

Türkiye’de 14 Şubat’ın yaygın olarak kutlanması, özellikle 1980’lerden ve 1990’lardan sonra hızlandı. Bugün bu gün, çiçek ve hediye satışlarının en yoğun olduğu günlerden biri. Kimileri için romantik bir gelenek, kimileri için ise tüketim kültürünün bir ürünü olarak görülüyor.

Ambalajın altındaki gerçek

Sevgililer Günü’nün hikâyesi, tek bir kökene sahip olmadığını gösterir: Roma’nın bereket törenleri, şehitlerin anıldığı bir kilise günü, Orta Çağ şiiri ve modern ticaret, yüzyıllar içinde iç içe geçmiştir. Bu karışık tarih, insanların her çağda sevgiyi kutlamak için kendine bir yol bulduğunu da gösteriyor. Benzer bir dönüşümü yaşayan bir başka kutlamanın hikâyesini yılbaşı yazımızda anlattık.

Bu konu kanalımızda bölümler hâlinde de yayımlandı: 14 Şubat Sevgililer Günü – Aziz Valentine'nın Gerçek Hikayesi.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Lisa Bitel, Güney Kaliforniya Dornsife Üniversitesi – St. Valentine makalesi
2. Geoffrey Chaucer, Kuşlar Meclisi (Parlement of Foules)
3. Jack B. Oruch, “St. Valentine, Chaucer, and Spring in February”, Speculum (1981)