Nazi Altınları Nereye Gitti? Kayıp Altın Treni Efsanesi

İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası, işgal ettiği ülkelerin merkez bankalarından ve zulmettiği insanlardan çok büyük miktarda altın ele geçirdi. Bu altınların bir kısmı savaşın finansmanında kullanıldı, bir kısmı tarafsız ülkelerde el değiştirdi, bir kısmı da savaşın sonunda saklandı. Bu durum, onlarca yıldır süren hazine avlarına ve “kayıp Nazi altını” efsanelerine kaynaklık etti. Ancak bu hikâyenin parıltısının altında, milyonlarca insanın acısı yatar.

Savaş makinesinin finansmanı

Nazi Almanyası, savaş için ihtiyaç duyduğu ham maddeleri dünya piyasalarından alabilmek için altına ihtiyaç duyuyordu. Avusturya ve Çekoslovakya’nın ilhakı, ardından Belçika ve Hollanda gibi ülkelerin işgaliyle bu ülkelerin merkez bankalarındaki altın rezervleri Almanya’ya taşındı. Bu altın, eritilip yeniden dökülerek kaynağı gizlenmeye çalışıldı.

Kurbanlardan çalınan altın

Yağmanın en karanlık yanı, Holokost kurbanlarına ait eşyalardı. Toplama ve imha kamplarında öldürülen insanların mücevherleri, alyansları ve hatta altın dişleri toplanarak Alman merkez bankasına gönderildi. Savaştan sonra yapılan yargılamalarda bu düzen ayrıntılarıyla ortaya kondu. Bu yüzden “Nazi altını” ifadesi, yalnızca bir servet değil, bir suçun da adıdır.

Tarafsız ülkelerin rolü

Savaş boyunca Almanya, tarafsız ülkelerle ticaret yaparak ihtiyaç duyduğu ürünleri altınla satın aldı. Portekiz’den ve İspanya’dan tungsten, İsveç’ten demir cevheri alındı. Bu ticarette en önemli merkez ise İsviçre’ydi: Almanya, altınının büyük bir bölümünü İsviçre aracılığıyla döviz ve mal karşılığında kullandı. 1990’larda kurulan ve Bergier Komisyonu olarak bilinen bağımsız uzmanlar heyeti, İsviçre’nin bu süreçteki rolünü ayrıntılı biçimde inceledi ve bulgularını kamuoyuyla paylaştı.

Merkers ve bulunan hazineler

Savaşın son günlerinde Alman yönetimi, rezervlerini bombardımandan korumak için madenlere ve uzak bölgelere taşıdı. Nisan 1945’te Amerikan askerleri, Almanya’daki Merkers tuz madeninde Reichsbank’a ait büyük miktarda altın, para ve sanat eserinin saklandığını keşfetti. Savaştan sonra kurulan uluslararası bir komisyon, ele geçirilen altınları zarar gören ülkelere dağıttı; 1990’larda ise kurbanlara yönelik bir fon oluşturuldu.

Toplitz Gölü’nün sırrı

Avusturya Alpleri’ndeki Toplitz Gölü, Nazi hazineleriyle ilgili en çok anlatılan efsanelerden birinin merkezidir. Savaşın sonunda gölün çevresinde Alman askerlerinin sandıklar taşıdığı anlatıldı. Sonraki yıllarda yapılan dalışlarda gölden, Nazilerin İngiliz ekonomisini sarsmak için ürettiği sahte İngiliz banknotları çıkarıldı. Altın bulunduğuna dair bir kanıt ise elde edilemedi; gölün derin ve tehlikeli suları, bazı dalgıçların hayatına da mal oldu.

Kayıp altın treni

2015’te iki hazine avcısı, Polonya’nın Wałbrzych kenti yakınlarında, savaşın sonunda kaybolduğu anlatılan ve altın yüklü olduğu iddia edilen bir Nazi treninin yerini bulduklarını açıkladı. Haber dünya basınında büyük ilgi gördü ve bölgede kazılar yapıldı. Ancak yapılan araştırmalarda iddia edilen tren bulunamadı. “Kayıp altın treni”, kanıtlardan çok umutla beslenen efsanelerin tipik bir örneği olarak kaldı.

Silinmeyen bir leke

Nazi altınlarının hikâyesi, hazine avcılığının heyecanıyla anlatılmaya müsait olsa da, aslında savaş suçlarının ve uluslararası ticaretin vicdani sorumluluğunun hikâyesidir. Bu altınların izini sürmek, kurbanların haklarını tanımanın ve tarafsız görünen devletlerin savaştaki rolünü sorgulamanın bir yoludur. Avrupa’daki büyük savaşların bir başka yüzünü Napolyon’un Rusya Seferi yazımızda anlattık.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Bergier Komisyonu (Independent Commission of Experts Switzerland – Second World War), Nihai Rapor