18 Mart 1915 Çanakkale Deniz Zaferi: Nusret’in Mayınları ve Boğaz

18 Mart 1915’te İngiliz ve Fransız zırhlılarından oluşan büyük bir donanma, Çanakkale Boğazı’nı geçip İstanbul’a ulaşmak için saldırıya geçti. Gün sonunda üç zırhlı batmış, birçoğu ağır hasar almıştı ve donanma geri çekilmek zorunda kaldı. Çanakkale Deniz Zaferi, Birinci Dünya Savaşı’nın seyrini etkileyen ve Türk milletinin hafızasında derin bir yer edinen bir zaferdir.

Neden Çanakkale?

Birinci Dünya Savaşı’nın ilk aylarında Batı Cephesi’nde savaş, siperlerde kilitlenmişti. İngiltere’de Bahriye Nazırı Winston Churchill başta olmak üzere bazı devlet adamları, Çanakkale Boğazı’nın donanmayla geçilmesini savundu. Planın hedefleri büyüktü: İstanbul’u alarak Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak, Karadeniz üzerinden müttefik Rusya’ya yardım ulaştırmak ve Balkan devletlerini İtilaf tarafına çekmek. Pek çok kişiye göre güçlü bir donanma, Boğaz’ı birkaç gün içinde geçebilirdi.

İstanbul’un durumu

İtilaf donanmasının Çanakkale önlerinde toplanması, İstanbul’da büyük bir endişeye yol açtı. Donanmanın Boğaz’ı geçmesi durumunda şehrin savunmasız kalacağı düşünülüyordu. Bu yüzden hükümetin ve sarayın Anadolu’ya taşınması için hazırlıklar bile yapıldı. Çanakkale’deki savunma, bu nedenle yalnızca bir boğazın değil, başkentin ve devletin geleceğinin savunmasıydı.

Çanakkale savunması

Boğaz savunması, kıyılara yerleştirilmiş tabyalar, seyyar toplar ve Boğaz’a döşenmiş mayın hatlarından oluşuyordu. Savunmanın komutanı Cevat Paşa’ydı. Mayın hatları tabyaların topları tarafından korunuyor, tabyalar da mayın hatlarının geçilmesini zorlaştırıyordu. İtilaf donanmasının mayın tarama gemileri, geceleri hatları temizlemeye çalıştıkça kıyıdaki toplar ve projektörler tarafından hedef alındı.

18 Mart öncesi saldırılar

İtilaf donanması, ilk kez 3 Kasım 1914’te Boğaz girişindeki tabyaları bombaladı. Bu saldırıda Seddülbahir Tabyası’nın cephaneliği isabet alarak havaya uçtu. Şubat ve Mart 1915’te bombardımanlar yoğunlaştı; dış tabyalar büyük ölçüde susturuldu ve karaya çıkarılan küçük birlikler bazı topları tahrip etti. Ancak asıl engel, Boğaz’ın içindeki mayın hatlarıydı.

Nusret’in mayınları

7’yi 8 Mart’a bağlayan gece, küçük mayın gemisi Nusret, Erenköy Koyu’na kıyıya paralel olarak 26 mayın döktü. Burası, İtilaf zırhlılarının bombardıman sırasında manevra yaptığı bir alandı ve önceki taramalarda burada mayın bulunmadığı düşünülüyordu. Bu mayınlar, 18 Mart’ın kaderini belirleyecekti.

18 Mart 1915

18 Mart sabahı, İngiliz Amiral de Robeck komutasındaki on altı zırhlıdan oluşan donanma Boğaz’a girdi ve tabyaları ağır ateş altına aldı. Öğleden sonra Fransız zırhlısı Bouvet, Erenköy Koyu’ndaki mayınlardan birine çarparak birkaç dakika içinde battı ve mürettebatının büyük bölümü hayatını kaybetti. Ardından İngiliz zırhlıları Irresistible ve Ocean da mayınlara çarparak battı; Inflexible ağır hasar aldı. Fransız zırhlıları Suffren ve Gaulois ise tabyaların ateşiyle ağır yaralandı. Akşama doğru donanma geri çekilmek zorunda kaldı.

Bu günün en bilinen kahramanlık hikâyelerinden biri, Rumeli Mecidiye Tabyası’nda görev yapan Seyit Onbaşı’ya aittir. Anlatıya göre topun mermi kaldıran düzeneği bozulunca, Seyit Onbaşı ağır bir mermiyi sırtına alarak topa sürdü.

18 Mart deniz zaferinin sonuçları

18 Mart yenilgisinden sonra İtilaf Devletleri, Boğaz’ın yalnızca donanmayla geçilemeyeceğini kabul etti. 25 Nisan 1915’te Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapıldı ve aylarca süren kara savaşları başladı. Bu savaşları Çanakkale yazımızda, bu cephede yükselen Mustafa Kemal’in hayatını ise Atatürk yazımızda anlattık. İstanbul’un düşmesi engellendi, Rusya’ya Boğazlar üzerinden yardım ulaştırılamadı. Bu durum, Rusya’daki ekonomik ve askerî çöküşü hızlandıran etkenlerden biri oldu. 18 Mart bugün, Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin yıl dönümü olarak anılıyor.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Edward J. Erickson, Gallipoli: The Ottoman Campaign
2. Tim Travers, Gallipoli 1915