Attila ve Avrupa Hun Devleti: Roma’yı Titreten Bozkır Gücü

Avrupa Hun Devleti, 4. yüzyılın sonunda Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlarda ortaya çıkan ve kısa sürede Orta Avrupa’nın en büyük gücüne dönüşen bozkır devletidir. Hunların batıya ilerleyişi, tarihe “Kavimler Göçü” olarak geçen büyük hareketi başlattı ve Roma İmparatorluğu’nun dengelerini altüst etti. Devletin en ünlü hükümdarı Attila, Avrupa’nın hafızasında hem korkulan bir fatih hem de efsanevi bir kahraman olarak yer aldı.

Attila öncesi Avrupa Hun Devleti

Hunlar, 370’lerde İdil (Volga) Nehri’ni geçerek önce Alanları, ardından Karadeniz’in kuzeyindeki Ostrogotları yendi. Hunlardan kaçan Vizigotlar, Roma sınırını aşarak imparatorluk topraklarına girdi; 378’deki Edirne Savaşı’nda Roma İmparatoru Valens’i yenip öldürdüler. Bu olaylar zinciri, Germen halklarının Roma topraklarına yayıldığı Kavimler Göçü’nün başlangıcı sayılır.

Hunların Asya’daki Hunlarla bağı konusunda tarihçiler arasında farklı görüşler vardır. Türk tarih yazımında Avrupa Hunları, Asya Hun Devleti’nin devamı olarak kabul edilir. Gotlu tarihçi Jordanes, Hunların ilk büyük hükümdarı olarak Balamir’in adını verir. 5. yüzyılın başında Uldız, ardından Rua dönemlerinde Hunlar, merkezlerini Macaristan ovasına taşıdı ve Doğu Roma’yı yıllık vergiye bağladı.

Attila dönemi

434’te Rua’nın ölümünden sonra yeğenleri Bleda ve Attila birlikte hükümdar oldu. 435’te Doğu Roma ile imzalanan Margus Antlaşması’yla Hunlara ödenen yıllık vergi iki katına çıkarıldı. Doğu Roma antlaşma şartlarına uymayınca Attila, 440’larda Balkanlar’a büyük seferler düzenledi; Niş ve Sirmium gibi şehirleri aldı. 445’te Bleda’nın ölümünden sonra Attila devletin tek hâkimi oldu.

Bizanslı tarihçi Priskos, 449’da Attila’nın sarayına giden bir elçilik heyetinde yer aldı ve gördüklerini ayrıntılı biçimde anlattı. Priskos’a göre Attila, misafirlerine altın ve gümüş kaplarda yemek ikram ederken kendisi tahta bir kâseden yiyor, sade giysiler giyiyordu. Bu anlatı, Attila’nın sadeliğine ve otoritesine dair en önemli kaynaktır.

Galya ve İtalya seferleri

450’de Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus’un kız kardeşi Honoria, istenmeyen bir evlilikten kurtulmak için Attila’ya yüzüğünü göndererek yardım istedi. Attila bunu bir evlilik teklifi olarak kabul etti ve çeyiz olarak Batı Roma topraklarının yarısını istedi. 451’de Galya’ya giren Attila, Katalaun Ovası’nda Romalı komutan Aetius ile Vizigotların birleşik ordusuyla karşılaştı. Savaşın kesin bir galibi olmadı. Ertesi yıl İtalya’ya giren Attila, Aquileia’yı yıktı ve kuzey İtalya şehirlerini aldı. Papa I. Leo’nun da yer aldığı bir Roma heyetiyle görüşmesinin ardından geri çekildi; ordusundaki salgın ve kıtlığın da bu kararda etkili olduğu düşünülür.

Attila’nın ölümü

Attila, 453’te Ildiko adlı genç bir kadınla evlendiği gecenin sabahında ölü bulundu. Kaynaklara göre burnundan gelen ani bir kanama sonucu boğulmuştu. Jordanes’e göre altın, gümüş ve demirden yapılmış iç içe üç tabuta konarak gizli bir yere gömüldü; mezarının yeri bugün de bilinmiyor.

Attila sonrası Avrupa Hun Devleti

Attila’nın ölümünden sonra oğulları arasında taht kavgası başladı. Hunlara bağlı Germen halkları, Gepid Kralı Ardarik önderliğinde ayaklandı ve 454’te Nedao Savaşı’nda Hunları yendi; Attila’nın büyük oğlu İlek bu savaşta öldü. Dengizik, 469’da Doğu Roma’yla yaptığı savaşta hayatını kaybetti. İrnek ise halkıyla birlikte Karadeniz’in kuzeyine çekildi; Tuna Bulgarlarının hükümdar listesinde adı geçen İrnik’in o olduğu düşünülür. Böylece Avrupa Hun Devleti tarihe karıştı. Hunların ardından Orta Avrupa’ya gelen bozkır halklarını Avarlar yazımızda anlattık.

Attila’nın mirası

Batı Avrupa’da Attila, uzun süre “Tanrı’nın kırbacı” olarak anıldı. Macar geleneğinde ise Etele adıyla bir kahraman olarak yaşadı; Germen destanı Nibelungenlied’de Etzel adıyla yer aldı. Attila’nın hikâyesi, bozkırdan gelen bir hükümdarın Roma’yı nasıl titrettiğini gösteren en çarpıcı örnektir. Roma’nın kendi hikâyesini Roma İmparatorluğu yazımızda bulabilirsin.

Bu konu kanalımızda bölümler hâlinde de yayımlandı: 1. bölüm ve 2. bölüm.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Jordanes, Getica
2. E. A. Thompson, The Huns