Avarlar Kimdir? Bozkırdan Avrupa’nın Kalbine Avar Kağanlığı

Avarlar, 6. yüzyılın ortasında Orta Asya bozkırlarından batıya göç ederek bugünkü Macaristan’da, Pannonia ovasında güçlü bir kağanlık kuran bozkır topluluğudur. Yaklaşık iki buçuk asır boyunca Orta Avrupa’nın ve Balkanlar’ın en büyük güçlerinden biri oldular; Bizans’ı vergiye bağladılar ve İstanbul’u kuşattılar. Sonunda Frank Kralı Şarlman’ın seferleriyle dağıldılar. Bugün Dağıstan’da yaşayan Avarlar ise aynı adı taşısa da Kafkas dillerinden birini konuşan farklı bir halktır; iki topluluk arasında doğrudan bir bağ kurulamamıştır.

Avarlar kimdir?

Avarların kökeni tarihçiler arasında tartışmalıdır. Pek çok araştırmacı, onları 552’de Göktürkler tarafından yıkılan Moğolistan’daki Juan-juan (Avar) Kağanlığı’yla ilişkilendirir. Bizanslı tarihçi Theophylaktos Simokattes ise Avrupa’ya gelen topluluğu “sahte Avarlar” olarak adlandırır ve onların asıl Avarlar olmayıp bu ünlü adı kullanan başka boylar olduğunu ileri sürer. Göktürk yazıtlarında Bumin Kağan’ın cenaze törenine gelen halklar arasında “Apar” adının geçmesi de bu tartışmanın bir parçasıdır. Avarların dili konusunda da kesin bir bilgi yoktur; ancak kullandıkları kağan, tudun gibi unvanlar bozkır geleneğine işaret eder.

Batıya göç

Göktürklerin yükselişiyle birlikte Avarlar batıya çekildi. 557–558’de Avar elçileri Bizans İmparatoru Justinianus’un huzuruna çıktı ve imparatorluktan toprak ve yıllık ödeme istedi. Avarlar, Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlarda Kutrigur ve Utrigur gibi toplulukları hâkimiyetleri altına aldı. Bu bölgenin Türk topluluklarını Hazar Devleti yazımızda ve Avrupa Hun Devleti yazımızda da ele aldık.

Pannonia’da bir kağanlık

567’de Avarlar, Bayan Kağan’ın önderliğinde Langobardlarla ittifak yaparak Gepidleri yıktı. Ertesi yıl Langobardlar İtalya’ya göç edince, Avarlar Karpat Havzası’nın tamamına yerleşti. Bayan Kağan döneminde Avarlar, Tuna boyundaki Bizans şehirlerine akınlar düzenledi ve 582’de önemli bir Bizans kalesi olan Sirmium’u aldı. Bizans, barışı korumak için Avarlara yüklü miktarda altın ödemek zorunda kaldı.

626 İstanbul kuşatması

Avarların en büyük girişimi, 626’da Sasani Persleriyle birlikte İstanbul’u kuşatmasıdır. Perslerin ordusu Boğaz’ın Asya yakasında beklerken, Avarlar ve onlara bağlı Slav toplulukları şehri karadan ve denizden kuşattı. Ancak Bizans donanması Slavların kayıklarını batırdı ve kuşatma başarısız oldu. Bu yenilgi, Avar gücünün zayıflamasının başlangıcı oldu.

Avarların sonu

626’dan sonra Avar Kağanlığı’na bağlı topluluklar birer birer ayaklandı. Kubrat Han önderliğindeki Bulgarlar ve Samo önderliğindeki Slavlar, Avar hâkimiyetinden kurtuldu. Kağanlık bir süre daha ayakta kalsa da 790’larda Frank Kralı Şarlman’ın düzenlediği seferlerle büyük bir darbe aldı. Franklar, Avarların “Ring” adı verilen merkezine girerek burada biriktirilmiş büyük hazineyi ele geçirdi. 9. yüzyılın başında Avarlar, Frankların ve Tuna Bulgarlarının arasında tarih sahnesinden çekildi.

Avarların mirası

Avarların Avrupa’ya en önemli katkılarından biri, demir üzengiyi yaygınlaştırmaları olarak kabul edilir. Macaristan’da bulunan Avar mezarları, bozkır geleneğine ait silahlar, at koşum takımları ve süs eşyalarıyla dikkat çeker. Avarlar, bozkırdan gelen bir topluluğun Avrupa’nın kalbinde iki buçuk yüzyıl boyunca nasıl büyük bir güç olabildiğini gösteren çarpıcı bir örnektir.

Bu konu kanalımızda bölümler hâlinde de yayımlandı: 1. bölüm ve 2. bölüm.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü
2. Akdes Nimet Kurat, IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri
3. László Rásonyi, Tarihte Türklük
4. René Grousset, Bozkır İmparatorluğu (çev. Reşat Uzmen), İstanbul 1980