Beğdili (Beydili) Boyu Kimdir? Tavşancıl Ongunlu Oğuzlar

Beğdili ya da yaygın söylenişiyle Beydili, Oğuzların yirmi dört boyundan biridir ve Bozok kolunda, Yıldız Han’ın soyundan gelen boylar arasında yer alır. Kâşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti’t-Türk’te saydığı Oğuz boyları arasında Beğdilileri yedinci sırada anar. Ongunları, yani kutsal saydıkları kuş tavşancıldır. Beydililer, Orta Asya’dan Anadolu’ya ve Suriye’ye uzanan uzun tarihleri boyunca farklı devletlerin siyasi hayatında rol oynadı.

Yıldız Han’ın soyu

Oğuz geleneğinde Yıldız Han’ın dört oğlu Avşar, Kızık, Beğdili ve Karkın’dır. Bu dört boy Bozok kolunun bir grubunu oluşturur. Kardeş boyların hikâyelerini Avşar, Kızık ve Kargın yazılarımızda anlattık.

Harezmşahlar ile bağ

Beydili boyunun Orta Asya’daki en dikkat çekici bağı Harezmşahlar’la ilgilidir. Harezmşah hanedanının kurucusu olarak kabul edilen Anuştegin’in Beğdili boyundan geldiği, Türk tarihçilerinin üzerinde durduğu bir görüştür. Harezmşahlar, 12. ve 13. yüzyıllarda Orta Asya ve İran’ın en güçlü devletlerinden biri hâline geldi ve Moğol istilasına kadar bölgenin önemli bir gücü oldu.

Selçuklular, Safeviler ve Osmanlı

Beydili obaları, Selçuklu döneminde başlayan göçlerle batıya yayıldı. Sonraki yüzyıllarda Beydililerin bir kısmı, İran’da kurulan Safevi Devleti’nin etrafında toplanan Türkmen toplulukları arasında yer aldı. Anadolu ve Suriye’deki Beydililer ise Osmanlı yönetimi altında yaşadı. Böylece Beydili adı, birbirine rakip devletlerin topraklarında aynı anda yaşamaya devam etti.

Halep ve Yeni-İl Türkmenleri

Osmanlı döneminde Beydililerin en güçlü toplulukları, Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu’daki Halep Türkmenleri arasında ve Sivas çevresindeki Yeni-İl Türkmenleri içinde yer aldı. Bozkoyunlu gibi oymaklar da Beydili kökenli topluluklar arasında sayılır. Bu topluluklar hayvancılıkla geçinen, yazın yaylalara, kışın kışlaklara göç eden konar-göçer bir hayat sürdü.

Bozgeyikli Dede ve Bektaşi geleneği

Beydili topluluklarının inanç hayatında da ilginç izler vardır. Bozgeyikli Dede’ye dair menkıbeler, Beydililerin Bektaşi geleneğiyle bağlantısını yansıtan anlatılar arasında yer alır. Bu tür menkıbeler, Türkmen topluluklarında dervişlerin ve ocakların ne kadar önemli bir rol oynadığını gösterir.

Bugün Beydililer

Bugün Beydili kökenli topluluklar, Erzurum’dan Şanlıurfa’ya, Karadeniz’den Mersin’e kadar Anadolu’nun pek çok bölgesinde yaşıyor. Her bölgede farklı geleneklerle, halk oyunlarıyla ve yaşam biçimleriyle karşımıza çıkan bu zengin miras, Oğuz boylarının Anadolu’daki çeşitliliğinin güzel bir örneğidir. Diğer boyları Oğuzların 24 Boyu serimizde bulabilirsin.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Mehmet Nuri ŞANDA-İslam Ansiklopedisi
2. Oğuzlar- Faruk Sümer
3. Levent Köroğlu- Asiye Büyükbaş- Süleyman Badıllı(2017)
4. Doğu Anadolu Sosyal Bilimlerde Eğilimler Dergisi, Geçmişten Günümüze Beydili Aşireti
5. Kızıl Oğuzlardan Beğdili Türkmenleri (Fahrettin Öztoprak)
6. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilâtı, Destanları