Fetret Devri Nedir? Osmanlı’nın 11 Yıllık İç Savaşı (1402–1413)

Fetret Devri, 1402’deki Ankara Savaşı’nın ardından Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında yaşanan ve 1413’e kadar süren taht kavgası dönemine verilen addır. Bu on bir yıl boyunca Osmanlı Devleti bölündü; şehzadeler Anadolu’da ve Rumeli’de ayrı ayrı hüküm sürdü, Anadolu beylikleri yeniden kuruldu ve Bizans bu kavgadan yararlanmaya çalıştı. Dönem, Çelebi Mehmed’in kardeşlerini yenerek devleti yeniden birleştirmesiyle sona erdi.

Ankara’dan sonra parçalanma

28 Temmuz 1402’de Ankara’da Timur’a yenilen Yıldırım Bayezid esir düştü ve ertesi yıl esaret altında öldü. Timur, Osmanlı’nın Anadolu’da ele geçirdiği beylikleri eski sahiplerine geri verdi. Bayezid’in hayatta kalan oğulları ise babalarından kalan toprakları paylaşamadı. Emir Süleyman Rumeli’de Edirne’yi merkez edindi; İsa Çelebi Bursa ve çevresinde, Mehmed Çelebi ise Amasya ve Tokat çevresinde güç topladı. Babasıyla birlikte esir düşen Musa Çelebi daha sonra serbest bırakılarak mücadeleye katıldı.

Kardeşler arasında savaş

Fetret Devri’nin ilk aşamasında Mehmed Çelebi, Anadolu’da kardeşi İsa’yı yenerek Bursa’yı aldı. Rumeli’de güçlü olan Emir Süleyman ise Anadolu’ya geçerek Mehmed’i zorladı. Mehmed buna karşı kardeşi Musa’yı Rumeli’ye gönderdi; Musa, Rumeli’deki uç beylerinin ve askerlerin bir kısmının desteğini alarak 1411’de Süleyman’ı yendi. Ancak Musa’nın sert yönetimi ve Bizans’a karşı izlediği saldırgan politika, ona karşı yeni bir ittifakın doğmasına yol açtı.

Çamurlu Derbent ve Çelebi Mehmed’in zaferi

Mehmed Çelebi, Bizans’ın ve Sırp despotunun desteğini de alarak 1413’te Rumeli’ye geçti ve Musa’yı Sofya yakınlarındaki Çamurlu Derbent’te yendi. Musa Çelebi bu savaşta öldü. Böylece Mehmed Çelebi, I. Mehmed adıyla devletin tek hükümdarı oldu. Osmanlı tarihinde ona, devleti yeniden kurduğu için “ikinci kurucu” da denir.

Düzmece Mustafa gerçekten sahte miydi?

Fetret Devri’nin en tartışmalı figürü Mustafa Çelebi’dir. Ankara Savaşı’nda kaybolan bu şehzade, 1415’ten sonra ortaya çıkarak taht iddiasında bulundu. Osmanlı kronikleri onu “Düzmece”, yani sahte olarak adlandırdı. Mustafa, Bizans ve Eflak’ın desteğini aldı ama başarılı olamadı ve uzun süre Bizans’ın elinde kaldı. II. Murad döneminde yeniden ortaya çıktığında yenilerek idam edildi. Bugün pek çok tarihçi, “Düzmece” sıfatının onun meşruiyetini zayıflatmak için verildiğini ve gerçekten Bayezid’in oğlu olabileceğini düşünür.

Şeyh Bedreddin ve beyliklerin rolü

Fetret yılları yalnızca şehzadelerin değil, toplumsal hareketlerin de dönemiydi. Musa Çelebi’nin kazaskeri olan Şeyh Bedreddin, I. Mehmed döneminde geniş halk kesimlerini etkileyen bir isyanın simgesi oldu ve isyan bastırıldı. Anadolu’da ise Karamanoğulları gibi beylikler, Osmanlı’nın zayıflığından yararlanarak topraklarını genişletmeye çalıştı. Bizans da şehzadeleri birbirine karşı destekleyerek zaman kazandı.

Fetret’in Osmanlı’ya bıraktığı ders

Fetret Devri, Osmanlı’nın bir hanedan devleti olarak ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi; ama aynı zamanda devlet kurumlarının, uç beylerinin ve askerî düzenin bir kriz anında bile ayakta kalabildiğini kanıtladı. Taht kavgalarının devleti parçalayabileceği tecrübesi, sonraki yüzyıllarda veraset konusundaki sert uygulamaların gerekçelerinden biri hâline geldi; Fatih Sultan Mehmed’in kanunnamesindeki kardeş katline dair hüküm bu tecrübenin ışığında değerlendirilir. Dönemin başlangıcını oluşturan Ankara Savaşı’nın farklı bir sonla bittiği bir dünyayı alternatif tarih yazımızda hayal ettik.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Dimitris J. Kastritsis, The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402–1413
2. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600)