İnebahtı Deniz Savaşı (1571): 10 Soruda Nedenleri ve Sonuçları

İnebahtı Deniz Savaşı, 7 Ekim 1571’de Yunanistan’ın batısındaki İnebahtı, yani Lepanto yakınlarında, Osmanlı donanması ile Papalığın öncülüğünde kurulan Kutsal İttifak donanması arasında yapıldı. Osmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı. Ancak bu yenilgi, Osmanlı’nın Akdeniz’deki gücünü sona erdirmedi; donanma kısa sürede yeniden kuruldu. Savaşı on soruda özetliyoruz.

1. Savaştan önce neler oldu?

Osmanlı Devleti 1570’te Venedik’in elindeki Kıbrıs adasına sefer düzenledi. Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu önce Lefkoşa’yı aldı, ardından uzun bir kuşatmanın sonunda 1571 yazında Mağusa’yı ele geçirdi. Kıbrıs’ın kaybı, Venedik’i Akdeniz’deki diğer Hristiyan devletlerle ittifak arayışına itti.

2. Kutsal İttifak nasıl kuruldu?

Papa V. Pius’un öncülüğünde, Mayıs 1571’de İspanya, Venedik, Papalık ve diğer bazı İtalyan devletleri ile Malta Şövalyeleri arasında Kutsal İttifak kuruldu. İttifak donanmasının komutanlığına İspanya Kralı II. Felipe’nin üvey kardeşi Don Juan de Austria getirildi. Amaç, Osmanlı’nın Akdeniz’deki ilerleyişini durdurmaktı.

3. Osmanlı ittifakı engellemek için neler yaptı?

Osmanlı diplomasisi, Venedik’i ittifaktan uzak tutmak için görüşmeler yürüttü ve Avrupa devletleri arasındaki anlaşmazlıklardan yararlanmaya çalıştı. Osmanlı donanması ise yaz boyunca Adriyatik ve Ege’de seferler yaparak Venedik’e baskı uyguladı. Ancak ittifak dağılmadı ve iki donanma karşı karşıya gelmeye hazırlandı.

4. İki donanma nerede karşılaştı?

Osmanlı donanması, sefer mevsiminin sonunda İnebahtı limanında bulunuyordu. Kaptan-ı derya Müezzinzade Ali Paşa, düşman donanmasının yaklaştığını öğrenince açık denizde savaşmaya karar verdi. 7 Ekim 1571 sabahı iki donanma Patras Körfezi’nin girişinde karşılaştı. Her iki tarafta da iki yüzü aşkın kadırga vardı.

5. Savaş nasıl geçti?

Kutsal İttifak donanmasının önüne yerleştirdiği ağır toplarla donatılmış büyük Venedik gemileri, savaşın başında Osmanlı hattını dağıttı. Merkezdeki çarpışmada Müezzinzade Ali Paşa öldü ve Osmanlı donanmasının büyük bölümü kaybedildi. Sol kanadı yöneten Uluç Ali Paşa ise kendi gemilerini kurtararak İstanbul’a döndü ve bu başarısıyla “Kılıç” unvanını aldı. Savaşa katılan Hristiyan askerler arasında, sonradan Don Kişot’un yazarı olacak Cervantes de vardı ve bu savaşta yaralandı.

6. Haçlılar zaferi neden değerlendiremedi?

Kutsal İttifak’ın üyeleri farklı çıkarlara sahipti: İspanya Kuzey Afrika’yla, Venedik ise Doğu Akdeniz’deki ticaretiyle ilgileniyordu. Kış yaklaştığı için donanma dağıldı ve zaferin ardından ortak bir sefer düzenlenemedi. Kıbrıs da geri alınamadı.

7. Osmanlı yenilgiyi nasıl değerlendirdi?

Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa’nın Venedik elçisine söylediği anlatılan söz, Osmanlı’nın yenilgiye bakışını özetler: Osmanlı, Kıbrıs’ı alarak Venedik’in bir kolunu kesmişti; Venedik ise donanmayı yenerek Osmanlı’nın sakalını tıraş etmişti. Kesilen kol yerine gelmezdi, ama tıraş edilen sakal daha gür çıkardı.

8. Yeni donanma nasıl kuruldu?

Kış boyunca İstanbul tersanesinde ve diğer tersanelerde olağanüstü bir çalışma yapıldı. Sokollu Mehmed Paşa ve Kılıç Ali Paşa’nın önderliğinde birkaç ay içinde yüzlerce yeni gemi inşa edildi, toplar döküldü ve mürettebat toplandı. Bu, Osmanlı devletinin kaynak seferber etme gücünün çarpıcı bir göstergesiydi.

9. Yeni donanma ne yaptı?

1572’de yeniden denize açılan Osmanlı donanması, Kutsal İttifak donanmasıyla büyük bir savaşa girmeden Akdeniz’de varlığını sürdürdü. 1574’te Tunus ve Halkulvadi İspanyollardan alındı; bu, Osmanlı’nın Batı Akdeniz’deki gücünü yeniden gösterdi.

10. Nasıl bir barış imzalandı?

1573’te Venedik, ittifaktan ayrılarak Osmanlı ile ayrı bir barış imzaladı. Bu barışla Kıbrıs’ın Osmanlı’ya ait olduğunu kabul etti ve savaş tazminatı ödemeyi üstlendi. Böylece savaşı kaybeden Osmanlı, savaşın asıl hedefi olan Kıbrıs’ı elinde tutmayı başardı. Kıbrıs Seferi, Kanuni Sultan Süleyman döneminin hemen ardından, oğlu II. Selim’in saltanatında yapılmıştı.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Jack Beeching, The Galleys at Lepanto
2. Fernand Braudel, II. Philippe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyası