John Smith ve Pocahontas: Osmanlı Esirinden Jamestown’a

Kaptan John Smith, Amerika’daki ilk kalıcı İngiliz kolonisi Jamestown’un kurucularından biri olarak tanınır. Adı çoğunlukla Pocahontas’la birlikte anılır; ancak Smith’in Amerika’ya gitmeden önceki hayatı da en az bu hikâye kadar şaşırtıcıdır. Genç yaşında Macaristan’da Osmanlılara karşı savaşan Smith, esir düşmüş, köle olarak satılmış ve kaçarak İngiltere’ye dönmüştü. Ancak hikâyesinin büyük bölümünü kendi kaleminden öğrendiğimiz için, anlatıların ne kadarının gerçek olduğu bugün de tartışılıyor.

Osmanlılara karşı savaşan bir İngiliz

John Smith, 1580’de İngiltere’de doğdu. Genç yaşta maceraya atıldı ve Habsburglar ile Osmanlılar arasında süren Uzun Savaş’ta paralı asker olarak Avusturya ordusuna katıldı. Smith’in kendi anlatımına göre Erdel’deki bir kuşatma sırasında, Osmanlı saflarından çıkan üç savaşçıyı teke tek dövüşlerde yendi. Bu başarısı karşılığında Erdel Prensi’nden üç Türk başı figürü taşıyan bir arma aldığını yazar.

Esaret ve kaçış

1602’de yapılan bir savaşta yaralanan Smith, esir düştü ve köle olarak satıldı. Anlattığına göre İstanbul’a götürüldü ve burada genç bir kadının hizmetine verildi. Kadın onu, Karadeniz’in kuzeyindeki topraklarda görev yapan kardeşinin yanına gönderdi. Smith, burada kötü muamele gördüğünü, sonunda efendisini öldürerek kaçtığını ve Rusya ile Polonya üzerinden Batı Avrupa’ya ulaştığını yazar. Bu anlatının bazı ayrıntıları abartılı bulunsa da, tarihçiler Smith’in Osmanlı coğrafyasına dair verdiği bazı bilgilerin gerçekle örtüştüğünü kabul eder.

Jamestown

İngiltere’ye döndükten sonra Smith, Kuzey Amerika’da koloni kurmak isteyen Virginia Şirketi’nin girişimine katıldı. 1607’de üç gemiyle Amerika’ya ulaşan yaklaşık yüz kişilik grup, bugünkü Virginia’da Jamestown’u kurdu. Koloni ilk yıllarda açlık, hastalık ve yerli halklarla çatışmalar yüzünden ağır kayıplar verdi. Smith, 1608’de koloninin başına geçtiğinde sert bir disiplin uyguladı; “Çalışmayan yemek yemeyecek” kuralı onun dönemine aittir.

Pocahontas ve Powhatan

Jamestown’un çevresi, Powhatan adlı güçlü bir şefin yönettiği yerli halkların topraklarıydı. 1607’nin sonunda bölgeyi keşfe çıkan Smith, Powhatan’ın adamları tarafından yakalanıp şefin huzuruna getirildi. Smith’in yıllar sonra yazdığı anlatıya göre tam idam edilmek üzereyken, şefin henüz on bir yaşlarındaki kızı Pocahontas başını onun başının üzerine koyarak hayatını kurtardı. Bugün pek çok tarihçi bu olayın Smith’in yanlış yorumladığı bir tören olabileceğini ya da abartıldığını düşünüyor.

Pocahontas’ın gerçek hayatı ise çok daha hüzünlüdür. 1613’te İngilizler tarafından rehin alındı, Hristiyanlığı kabul ederek Rebecca adını aldı ve tütün yetiştiricisi John Rolfe ile evlendi. Bu evlilik, İngilizlerle yerli halklar arasında bir süre barış sağladı. 1616’da İngiltere’ye götürülen Pocahontas, Londra’da yeniden Smith’le karşılaştı. Ertesi yıl, Amerika’ya dönüş yolculuğuna çıkmak üzereyken henüz yirmili yaşlarının başında hayatını kaybetti. Sinemada anlatılan aşk hikâyesi ise tarihî kaynaklarda yer almaz.

New England macerası

1609’da bir barut patlamasında yaralanan Smith, İngiltere’ye döndü ve bir daha Virginia’ya gitmedi. 1614’te Kuzey Amerika’nın kuzeydoğu kıyılarını keşfetti ve bu bölgeye “New England” adını verdi. Hazırladığı harita ve yazdığı kitaplar, birkaç yıl sonra bu kıyılara gelecek göçmenler için önemli bir rehber oldu. Smith, 1631’de Londra’da öldü. Bir Osmanlı esirinin Amerika’nın kuruluş hikâyesindeki yeri, tarihin ne kadar beklenmedik bağlantılar kurabileceğini gösteren ilginç bir örnektir. Amerika tarihinin bir başka efsane figürünü Wyatt Earp yazımızda anlattık.

Bu konu kanalımızda bölümler hâlinde de yayımlandı: 1. bölüm ve 2. bölüm.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. John Smith, The True Travels, Adventures, and Observations of Captaine John Smith
2. Camilla Townsend, Pocahontas and the Powhatan Dilemma