Yüreğir Boyu: Ramazanoğulları ve Çukurova’nın Türkmenleri

Yüreğir, Oğuzların yirmi dört boyundan biridir ve Üçok kolunda, Dağ Han’ın soyundan gelen boylar arasında yer alır. Adının “sürekli iş gören, düzen tutan” anlamına geldiği kabul edilir. Yüreğirleri Türk tarihinde özel kılan şey, Çukurova’da kurdukları Ramazanoğulları Beyliği’dir. Bugün Adana’nın bir ilçesinin Yüreğir adını taşıması, bu boyun bölgedeki derin izlerinin en açık göstergesidir.

Dağ Han’ın soyu

Oğuz geleneğinde Dağ Han’ın dört oğlu Salur, Eymür, Alayuntlu ve Yüreğir’dir. Bu dört boy Üçok kolunun bir grubunu oluşturur. Kaynaklarda Yüreğirlerin kendine özgü bir damgası ve ongunu, yani kutsal saydıkları bir avcı kuşu vardır. Kardeş boyların hikâyelerini Salur, Eymür ve Alayuntlu yazılarımızda anlattık.

Çukurova’ya yerleşim

Yüreğir Türkmenleri, 13. yüzyılda Çukurova’ya yerleşti. Bu dönemde bölge, Memlükler, Kilikya Ermeni Krallığı ve Moğollar arasında bir mücadele alanıydı. Türkmen toplulukları bu karışık siyasi ortamda güçlerini artırdı. Yüreğirler, bölgede daha önce etkin olan Kınık Türkmenlerinin de bir anlamda siyasi mirasçısı olarak görülür. Kınıkların hikâyesini Kınık Boyu yazımızda anlattık.

Ramazanoğulları Beyliği

1. yüzyılın ortasında Yüreğir boyundan Ramazan Bey, Adana merkezli bir beylik kurdu. Ramazanoğulları Beyliği, uzun süre Memlük Devleti’ne bağlı olarak yaşadı; ancak bölgedeki Türkmen toplulukları üzerinde geniş bir özerkliğe sahipti. Beylik, Memlüklerle Osmanlılar arasındaki rekabette stratejik bir konumdaydı. 1516–1517’de Yavuz Sultan Selim’in Memlükleri yenmesinden sonra Ramazanoğulları Osmanlı’ya bağlandı ve beylik 17. yüzyılın başına kadar Osmanlı yönetimi altında varlığını sürdürdü.

Adana’daki izler

Ramazanoğulları döneminde Adana önemli bir şehir hâline geldi. Adana Ulu Camii, beyliğin en önemli mimari eseridir. Şehirdeki Ramazanoğlu Konağı da bu dönemden kalma yapılar arasındadır. Bölgede Cafer Baba ve Kurban Baba gibi tekkeler, dinî hayatın ve halk inançlarının merkezleri oldu. Evliya Çelebi’nin seyahatnamesi, 17. yüzyılda Adana’daki bu eserleri ve şehrin hayatını anlatır.

Bugün Yüreğir

Bugün Yüreğir, Adana’nın en kalabalık ilçelerinden biridir. Çukurova’nın halk oyunları, düğün gelenekleri ve oymak yapıları, bu bölgedeki Türkmen kültürünün izlerini taşır. Yüreğir boyunun hikâyesi, bir Oğuz boyunun Anadolu’da nasıl bir beylik kurabildiğini ve bir şehrin kimliğine kalıcı biçimde damga vurabildiğini gösterir. Diğer boyları Oğuzların 24 Boyu serimizde bulabilirsin.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinden Adana’daki Eserler, Ayşe Ersay Yüksel
2. Faruk Sümer- Oğuzlar
3. İslam Ansiklopedisi- Yüreğir Boyu
4. Oğuzlar: Dilleri, Tarihleri ve Kültürleri 5. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri.
5. Mustafa ALKAN Yüreğirler syf. 431(Âşıkpaşazâde, 1332, ss. 225-226; F.Sümer, 1952, s. 331; F.Sümer, 1963, ss. 33-35)
6. Turgut TOK Denizli ve Yöresinde Oğuz Yerleşimine Dair Bazı Tespitler syf. 617
7. Zühal ÖLMEZ Ebulgazi ’ye Göre Oğuz Boylarının Damgaları ve Kuşları syf.729
8. Ramazanoğulları Beyliğinin Kuruluşu, Fatma Akkuş Yiğit
9. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilâtı, Destanları
10. Fatma Akkuş Yiğit, Ramazanoğulları Beyliğinin Kuruluşu