Mustafa Sagir Kimdir? Ankara’ya Gönderilen İngiliz Casusu

Mustafa Sagir, Millî Mücadele yıllarında Ankara’ya gelen ve İngiliz istihbaratı adına çalıştığı ortaya çıkan Hindistan doğumlu bir casustur. Hindistan Müslümanlarının Hilafet hareketini destekleyen bir dava adamı olarak kendini tanıttı; Ankara’da yüksek makamlara kadar ulaştı. Ancak gizli yazışmalarının ele geçirilmesiyle gerçek kimliği ortaya çıktı, yargılandı ve 1921’de idam edildi. Hikâyesi, Millî Mücadele’nin istihbarat cephesindeki zorlu mücadelenin çarpıcı bir örneğidir.

Hilafet hareketi ve Hindistan Müslümanları

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Hindistan’daki Müslümanlar arasında, Osmanlı halifeliğini korumayı amaçlayan güçlü bir “Hilafet hareketi” doğdu. Bu hareket, Anadolu’daki Millî Mücadele’ye büyük sempati duyuyor ve maddi yardım topluyordu. Hindistan, o dönemde İngiltere’nin en değerli sömürgesiydi; bu yüzden İngiliz yönetimi, Hindistan Müslümanları ile Ankara arasındaki ilişkiyi yakından izliyordu.

Güven kazanmak için kurgulanan bir yolculuk

Mustafa Sagir’in Anadolu’ya gelişi, onu bir İngiliz karşıtı olarak göstermek için dikkatle kurgulanmış bir yolculuğun sonucuydu. Anlatılara göre Sagir, eğitimli ve birkaç dil bilen biriydi. Yolculuğu sırasında İngiliz ve Fransız yetkililerin onu sanki bir tehlikeymiş gibi gözaltına alması, Millî Mücadele çevrelerinde ona duyulan güveni artırdı. Ankara’ya ulaştığında, Hindistan’daki Müslümanların sözcüsü gibi davranarak önemli kişilerle görüşmeye başladı.

Ankara’da yükseliş

Sagir, Ankara’da kısa sürede pek çok kapıyı açmayı başardı. Hindistan’dan gelecek yardımlar ve İslam dünyasıyla kurulacak ilişkiler konusunda sunduğu planlar ilgi gördü. Mustafa Kemal Paşa’yla görüşebilecek kadar yakın çevreye girdiği anlatılır. Bu durum, Millî Mücadele liderliği için büyük bir güvenlik riskiydi: düşman istihbaratı, hükümetin kalbine kadar sızmıştı.

Yakalanış

Sagir’in faaliyetleri, yazdığı mektupların ele geçirilmesiyle ortaya çıktı. Ankara’daki görevliler, onun gönderdiği yazışmaları takip ederek İngiliz istihbaratıyla bağlantısını tespit etti. Bu operasyonda Adnan Adıvar’ın önemli rol oynadığı anlatılır. Mektuplarda Ankara’daki durum, önemli kişiler ve Millî Mücadele’nin planları hakkında bilgiler bulunduğu anlaşıldı. Sagir tutuklandı.

Yargılanma ve idam

Mustafa Sagir, Ankara’da İstiklal Mahkemesi’nde yargılandı. Mahkeme, onun İngilizler hesabına casusluk yaptığına ve Millî Mücadele liderlerine yönelik suikast planlarıyla bağlantılı olduğuna karar verdi. Sagir, 1921 baharında Ankara’da idam edildi. Dava, Ankara hükümetinin istihbarat ve güvenlik konusundaki kararlılığını gösteren önemli bir örnek olarak kayıtlara geçti.

Neden önemli?

Mustafa Sagir olayı, Millî Mücadele’nin yalnızca cephelerde değil, gizli bir istihbarat savaşında da verildiğini gösterir. İngiltere, Ankara’yı içeriden zayıflatmak için farklı yollar denedi; Hilafet hareketine duyulan sempati ise bu yollardan biriydi. Olay, Ankara’nın genç kurumlarının bu tür tehditlere karşı kendini korumayı öğrenmesinde bir dönüm noktası oldu. Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki bir başka suikast girişimini 1926 İzmir Suikastı yazımızda anlattık.