Galatlar Kimdir? Keltlerin Anadolu’ya Gelişi ve Galatya’nın Tarihi

Galatlar, Orta Avrupa’dan gelerek Milattan Önce 3. yüzyılda Anadolu’ya yerleşen Kelt kabileleridir. Yunanlılar Keltlere “Galatai”, Romalılar ise “Galli” adını veriyordu. Galatların yerleştiği Ankara, Çorum ve Yozgat çevresine de bu yüzden “Galatya”, yani Galatların ülkesi dendi. Kendi tarihlerini yazmadıkları için Galatlar hakkındaki bilgilerimizin büyük kısmı Yunan ve Roma yazarlarından gelir.

Keltlerin Anadolu’ya gelişi

Kelt kabileleri, M.Ö. 279’da Makedonya ve Yunanistan’a büyük bir akın düzenledi; Delfi’deki ünlü kutsal alan bile saldırıya uğradı. Bu kabilelerin bir kısmı Trakya’dan Anadolu’ya geçmek istiyordu. Bitinya Kralı I. Nikomedes, kardeşiyle yaptığı taht mücadelesinde onları paralı asker olarak kullanmak üzere M.Ö. 278–277’de Anadolu’ya davet etti. Bitinya’nın tarihini ayrı bir yazıda anlattık.

Anadolu’ya geçen Galatlar, uzun yıllar boyunca Batı Anadolu şehirlerine akınlar düzenledi ve haraç topladı. Seleukos Kralı I. Antiokhos’un savaş filleriyle onları yendiği “Filler Savaşı”, bu dönemin en bilinen olaylarındandır. Sonunda Galatlar, Sakarya ile Kızılırmak arasındaki bölgeye yerleşti.

Üç kabile, üç merkez

Galatlar üç büyük kabileden oluşuyordu. Tolistobogiler batıda, eski Frig toprakları olan Gordion ve Pessinus çevresine; Tektosaglar merkezde, Ankara çevresine; Trokmiler ise doğuda, bugünkü Yozgat yakınlarındaki Tavion çevresine yerleşti. Her kabile kendi beyleri tarafından yönetiliyordu. Strabon’a göre kabile temsilcileri, “Drynemeton” adı verilen kutsal bir alanda toplanarak ortak meseleleri ve davaları görüşürdü. Galatların yerleştiği toprakların eski sahiplerini Frigya yazımızda bulabilirsin.

Bergama ve Roma’yla savaşlar

Galatların akınlarına karşı en büyük başarıyı Bergama Kralı I. Attalos kazandı. Attalos, M.Ö. 230’larda Galatları yenerek “kral” unvanını aldı ve bu zaferi büyük heykellerle ölümsüzleştirdi. Bugün Roma’daki müzelerde bulunan ünlü “Ölen Galat” heykeli, bu anıtların Roma dönemi kopyalarından biridir. Bergama Krallığı’nı ayrı bir yazıda anlattık.

M.Ö. 190’daki Magnesia Savaşı’nda Galat paralı askerleri, Roma’ya karşı Seleukos Kralı III. Antiokhos’un ordusunda savaştı. Savaşın ardından, M.Ö. 189’da Romalı konsül Gnaeus Manlius Vulso Galatya’ya bir sefer düzenledi ve Galatları ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu tarihten sonra Galatlar giderek Roma’nın etki alanına girdi.

Deiotaros, Amyntas ve Roma eyaleti

M.Ö. 1. yüzyılda Galat beyleri Roma’nın Pontus Kralı Mithridates’e karşı yürüttüğü savaşlarda Roma’nın yanında yer aldı. Bu savaşlarda öne çıkan Deiotaros, Roma’nın desteğiyle bütün Galatya’nın kralı oldu. Son Galat kralı Amyntas’ın M.Ö. 25’teki ölümünün ardından Augustus, Galatya’yı bir Roma eyaletine dönüştürdü ve Ankara (Ankyra) eyaletin merkezi oldu. Augustus’un yaptıklarını anlatan ünlü yazıt, “Res Gestae”, bugün Ankara’daki Augustus Tapınağı’nın duvarlarında hâlâ okunabilir.

Galatlarda Hristiyanlık

Hristiyanlığın ilk yıllarında Galatya, Aziz Pavlus’un ziyaret ettiği bölgeler arasındaydı. Yeni Ahit’te yer alan “Galatyalılara Mektup”, Pavlus’un bu bölgedeki topluluklara yazdığı bir mektuptur. Galatlar zamanla Yunan ve Roma kültürünü benimsedi; ancak Aziz Hieronymus, 4. yüzyılda bile Galatların kendi Kelt dillerini konuştuğunu yazar.

Galat sikkeleri ve miras

Galat kralları, özellikle Amyntas, kendi adlarına sikkeler bastırdı; bu sikkeler bugün Galatya’nın tarihine dair önemli belgelerdir. Videonun son bölümünde, Anadolu’daki bazı halk geleneklerinin Galat mirasıyla ilişkili olup olamayacağı sorusunu da ele alıyoruz.

Bu konu kanalımızda bölümler hâlinde de yayımlandı: 1. bölüm ve 2. bölüm.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Strabon, Geographika
2. Stephen Mitchell, Anatolia: Land, Men, and Gods in Asia Minor