Truva Gerçek mi? Hisarlık’taki 5000 Yıllık Şehir ve Truva Savaşı

Truva, Homeros’un İlyada ve Odysseia destanlarıyla dünyanın en ünlü antik şehirlerinden biri hâline geldi. Uzun süre yalnızca bir efsane olarak görülen şehrin kalıntıları, bugün Çanakkale’nin Tevfikiye köyü yakınlarındaki Hisarlık Tepesi’nde bulunuyor. Yaklaşık beş bin yıl önce kurulan ve yüzyıllar boyunca defalarca yeniden inşa edilen Truva, efsane ile tarihin iç içe geçtiği bir yerdir.

Truva’nın konumu

Truva, Çanakkale Boğazı’nın Ege’ye açılan girişine yakın bir noktada kuruldu. Bu konum, şehre Ege ile Karadeniz arasındaki deniz trafiğini ve Anadolu ile Avrupa arasındaki geçişi denetleme imkânı veriyordu. Truva’nın zenginliğinin ve onu hedef hâline getiren önemin kaynağı da bu stratejik konumdu. Aynı boğaz, yaklaşık üç bin yıl sonra başka bir büyük savaşa sahne olacaktı; bu savaşı Çanakkale yazımızda anlattık.

Dokuz katmanlı şehir

Hisarlık Tepesi’ndeki kazılar, üst üste kurulmuş dokuz ana yerleşim katmanı ortaya çıkardı. En eski katman olan Truva I, M.Ö. 3000 civarına, en yeni katman olan Truva IX ise Roma dönemine aittir. Şehir; yangınlar, depremler ve savaşlar nedeniyle defalarca yıkıldı ve her seferinde eski kalıntıların üzerinde yeniden kuruldu. Pek çok araştırmacı, Homeros’un anlattığı Truva Savaşı’nın dönemini M.Ö. 13. ve 12. yüzyıllara tarihlenen Truva VI ve VIIa katmanlarıyla ilişkilendirir.

Schliemann ve Priamos hazinesi

Hisarlık’ın Truva olabileceğini ilk düşünenlerden biri, bölgede yaşayan İngiliz Frank Calvert’ti. Alman iş insanı Heinrich Schliemann ise 1870’te burada kazılara başladı. Schliemann, 1873’te bulduğu altın ve gümüş eserleri Homeros’un kralı Priamos’a ait sanarak “Priamos hazinesi” adını verdi. Ancak sonradan bu eserlerin Truva Savaşı’ndan yaklaşık bin yıl daha eski olduğu anlaşıldı. Schliemann hazineyi Osmanlı topraklarından gizlice çıkardı; eserler önce Berlin’e götürüldü, İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda ise Sovyetler Birliği’ne taşındı. Hazinenin büyük bölümü bugün Moskova’dadır. Schliemann’ın ardından Wilhelm Dörpfeld, Carl Blegen ve Manfred Korfmann gibi arkeologlar Truva’da kazılar yaptı; kazılar bugün de sürüyor.

Truva Savaşı efsanesi

Efsaneye göre savaşın kökeni, tanrıçalar arasındaki bir güzellik yarışmasına dayanır. Truva prensi Paris, yarışmada Afrodit’i seçer ve karşılığında dünyanın en güzel kadını Helene’ye kavuşur. Ancak Helene, Sparta kralı Menelaos’un eşidir. Paris’in Helene’yi Truva’ya götürmesi üzerine Menelaos’un ağabeyi Agamemnon önderliğindeki Akha ordusu Truva’yı kuşatır. Kuşatma on yıl sürer. Akhilleus, Hektor ve Odysseus gibi kahramanların hikâyeleri bu savaşın etrafında şekillenir. Şehir sonunda, Odysseus’un aklına gelen tahta at hilesiyle düşer.

Destanın ardındaki gerçek

Truva Savaşı’nın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı hâlâ tartışılıyor. Hitit belgelerinde geçen Wilusa adının, Homeros’un İlion’u ile aynı yer olduğu düşünülüyor. Hitit metinleri, Wilusa’nın bir dönem Hitit kralının müttefiki olduğunu ve Ege’den gelen güçlerle Batı Anadolu’da anlaşmazlıklar yaşandığını gösterir. Bu belgeleri Ahhiyawa yazımızda, Truva’nın ait olduğu kültür çevresini ise Luviler yazımızda ele aldık. Pek çok tarihçi, destanın Tunç Çağı’nın sonunda yaşanmış bir ya da birkaç gerçek çatışmanın hatırasını taşıdığını düşünür.

Truva’nın mirası

Truva efsanesi, antik dünyada da büyük bir etki bıraktı. Romalılar, kendi kökenlerini Truva’dan kaçan kahraman Aeneas’a bağladı. Büyük İskender, Perslere karşı seferine başlamadan önce Truva’yı ziyaret ederek Akhilleus’un mezarı olduğuna inanılan yeri onurlandırdı; bu seferi Biga Çayı yazımızda anlattık. Bizans tarihçisi Kritovulos’a göre Fatih Sultan Mehmed de 1462’de Truva’yı ziyaret etti ve Truvalıların intikamını aldığını söyledi.

Truva, 1998’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. 2018’de açılan Troya Müzesi, kazılarda bulunan eserleri ve şehrin beş bin yıllık hikâyesini ziyaretçilere sunuyor.

Kaynakça ve okuma önerileri

1. Homeros, İlyada
2. Eric H. Cline, The Trojan War: A Very Short Introduction